Nazwa NEETs odnosi się do osób, które nie uczestniczą w kształceniu formalnym, nie są zatrudnione oraz nie biorą udziału w żadnych szkoleniach zawodowych. Oznacza to, że osoby zaliczane do tej kategorii pozostają poza systemem edukacyjnym, rynkiem pracy oraz wszelkimi formami aktywnej edukacji pozaszkolnej, takimi jak kursy czy programy podnoszące kwalifikacje. Definicja ta obejmuje zarówno młodzież, jak i dorosłych, choć najczęściej pojęcie to stosuje się w odniesieniu do osób młodych.
Termin NEETs pochodzi z języka angielskiego (Not in Education, Employment, or Training) i został przyjęty na stałe w polityce społecznej, badaniach naukowych oraz analizach rynku pracy. Użycie tego określenia pozwala na precyzyjne zidentyfikowanie grupy, która znajduje się poza głównymi kanałami integracji społecznej, jakimi są edukacja i zatrudnienie. Pojęcie to jest wykorzystywane w międzynarodowych raportach, statystykach oraz dokumentach strategicznych dotyczących młodzieży i rynku pracy.
Osoby zaliczane do grupy NEETs stanowią jedną z kluczowych kategorii przy opisywaniu wykluczenia z rynku pracy i edukacji, zwłaszcza wśród ludzi młodych. Identyfikacja tej grupy uznawana jest za istotny element analizy społecznej i gospodarczej, umożliwiając ocenę skali oraz dynamiki zjawisk związanych z wykluczeniem społecznym, trudnościami na rynku pracy oraz barierami w dostępie do edukacji i szkoleń.
Zakres i kryteria zaliczania do grupy NEETs
- Wiek osób zaliczanych do NEETs: najczęściej 15–24 lata, choć w zależności od definicji stosowanej przez różne organizacje zakres ten bywa rozszerzany do 29 lub nawet 34 lat. Niektóre instytucje, takie jak Eurostat czy OECD, przyjmują różne widełki wiekowe w zależności od celów analizy statystycznej lub polityki społecznej.
Kryteria formalne przynależności do grupy NEETs obejmują brak zatrudnienia, nieuczestniczenie w edukacji formalnej oraz brak udziału w szkoleniach zawodowych. Osoby uznawane za NEETs nie podejmują więc pracy zarobkowej, nie są studentami, uczniami ani nie uczestniczą w żadnych programach podnoszących kwalifikacje. Zaliczenie do tej grupy wymaga spełnienia wszystkich tych warunków jednocześnie, co oznacza całkowitą bierność zawodową i edukacyjną.
Wśród osób NEETs nie uwzględnia się tych, którzy pozostają czasowo poza rynkiem pracy lub edukacją z powodu urlopu macierzyńskiego, zdrowotnego czy innego uzasadnionego powodu. Takie osoby są wyłączane z analiz, ponieważ ich nieaktywność jest uwarunkowana czynnikami niezwiązanymi z długotrwałym wykluczeniem społecznym lub ekonomicznym. Kryteria te mają na celu precyzyjne określenie skali zjawiska i wyodrębnienie grupy wymagającej szczególnej uwagi w polityce społecznej.
Zastosowanie i znaczenie pojęcia NEETs na rynku pracy
Pojęcie NEETs znajduje szerokie zastosowanie w analizach statystycznych dotyczących rynku pracy i polityki społecznej. Umożliwia ono monitorowanie skali bierności zawodowej i edukacyjnej wśród młodych osób, co jest istotne dla projektowania efektywnych strategii wsparcia oraz oceny skuteczności działań publicznych. Wskaźnik NEETs jest wykorzystywany przez instytucje krajowe i międzynarodowe, takie jak Eurostat, OECD czy Międzynarodowa Organizacja Pracy, do regularnego raportowania sytuacji społeczno-ekonomicznej młodzieży.
Znaczenie kategorii NEETs polega także na jej użyteczności w identyfikacji osób zagrożonych trwałym wykluczeniem społecznym i ekonomicznym. Osoby pozostające poza edukacją, zatrudnieniem i szkoleniami są szczególnie narażone na marginalizację, utratę kwalifikacji oraz trudności w wejściu lub powrocie na rynek pracy. Dlatego wskaźnik NEETs funkcjonuje jako narzędzie oceny ryzyka wykluczenia oraz jako podstawa do wyznaczania grup objętych interwencją społeczną.
Wskaźnik NEETs odgrywa również rolę w ocenie skuteczności polityk rynku pracy i edukacji. Pozwala mierzyć efekty wdrażanych strategii aktywizacji zawodowej, programów edukacyjnych czy działań wspierających młodzież. Regularna analiza tej kategorii umożliwia identyfikację trendów, ocenę efektywności interwencji oraz wskazanie obszarów wymagających dodatkowego wsparcia.
Czynniki wpływające na przynależność do grupy NEETs
- Czynniki socjoekonomiczne: pochodzenie rodzinne, poziom wykształcenia, miejsce zamieszkania mają istotny wpływ na ryzyko przynależności do grupy NEETs. Osoby wywodzące się z rodzin o niskim statusie społeczno-ekonomicznym, zamieszkujące tereny słabiej rozwinięte gospodarczo lub posiadające niższe wykształcenie, są bardziej narażone na bierność zawodową i edukacyjną.
- Sytuacja zdrowotna, niepełnosprawność, bariery społeczne i kulturowe: przewlekłe choroby, niepełnosprawność, brak dostosowania środowiska pracy czy edukacji do potrzeb osób z ograniczeniami oraz negatywne stereotypy społeczne mogą utrudniać aktywność zawodową i edukacyjną. Bariery kulturowe, w tym tradycyjne role społeczne lub dyskryminacja, również zwiększają prawdopodobieństwo pozostawania poza rynkiem pracy i edukacją.
Na przynależność do grupy NEETs wpływa również kontekst gospodarczy oraz struktura rynku pracy. Wysokie bezrobocie, ograniczona liczba ofert pracy dla młodych osób, brak dostępnych szkoleń zawodowych czy niewystarczająca elastyczność rynku pracy sprzyjają wzrostowi liczby osób nieaktywnych zawodowo i edukacyjnie. Zmienne warunki gospodarcze, kryzysy ekonomiczne oraz niedostosowanie systemu edukacji do potrzeb rynku pracy mogą pogłębiać zjawisko NEETs.
Skala zjawiska NEETs na świecie i w wybranych regionach
| Region/Kraj | Odsetek NEETs (%) | Rok |
|---|---|---|
| Świat (średnia) | 22 | 2022 |
| Unia Europejska (UE) | 11,7 | 2022 |
| Polska | 11,3 | 2022 |
| Włochy | 19,0 | 2022 |
| Hiszpania | 13,9 | 2022 |
| Japonia | 11,4 | 2022 |
| Turcja | 27,8 | 2022 |
Wskaźnik NEETs wykazuje znaczne wahania w zależności od poziomu rozwoju gospodarczego, prowadzonej polityki społecznej oraz systemu edukacji. Kraje o wyższym poziomie rozwoju społeczno-ekonomicznego i rozbudowanych programach wsparcia dla młodzieży zazwyczaj notują niższy odsetek osób w tej kategorii. Natomiast państwa borykające się z problemami gospodarczymi, wysokim bezrobociem młodych lub ograniczonym dostępem do edukacji i szkoleń zawodowych charakteryzują się wyższym wskaźnikiem NEETs. Sytuacja ta jest również podatna na zmiany koniunkturalne, jak kryzysy gospodarcze czy pandemie, które mogą wpływać na zwiększenie liczby młodych osób pozostających poza rynkiem pracy i edukacją.
Konsekwencje społeczne i ekonomiczne obecności NEETs
- Negatywne skutki dla jednostek: ryzyko wykluczenia społecznego, obniżenie perspektyw zawodowych, utrata kwalifikacji. Osoby pozostające przez dłuższy czas poza edukacją i rynkiem pracy mogą doświadczać izolacji społecznej, pogorszenia stanu zdrowia psychicznego oraz spadku motywacji do aktywności zawodowej. Brak kontaktu z rynkiem pracy i systemem edukacji często prowadzi do dezaktualizacji posiadanych umiejętności oraz trudności z powrotem do aktywności zawodowej.
- Wpływ na gospodarkę i społeczeństwo: zwiększenie obciążenia systemów zabezpieczenia społecznego, ograniczenie wzrostu gospodarczego, koszty społeczne. Wysoki odsetek osób NEETs skutkuje wzrostem wydatków publicznych na wsparcie finansowe, programy socjalne oraz interwencje społeczne. Ograniczona aktywność zawodowa tej grupy przekłada się na niższą produktywność gospodarki, mniejsze wpływy do budżetu państwa oraz większe ryzyko powstania i utrwalenia się problemów społecznych.
Obecność znacznej liczby osób NEETs stanowi istotne wyzwanie dla polityki społecznej. Konieczność podejmowania działań interwencyjnych, takich jak programy aktywizacji zawodowej, wsparcie doradcze czy poprawa dostępu do edukacji i szkoleń, wynika z potrzeby ograniczenia negatywnych skutków tego zjawiska zarówno dla jednostek, jak i całego społeczeństwa. Zmniejszenie skali grupy NEETs jest priorytetem dla wielu państw i organizacji międzynarodowych ze względu na szerokie konsekwencje społeczne oraz ekonomiczne.
Polityki i instrumenty przeciwdziałania zjawisku NEETs
- Przykłady strategii i programów skierowanych do młodzieży NEETs: aktywizacja zawodowa, szkolenia zawodowe, wsparcie doradcze, programy mentoringowe, praktyki i staże, pośrednictwo pracy, indywidualne plany działania, wsparcie psychologiczne oraz rozwój kompetencji miękkich. Działania te mają na celu zwiększenie szans młodych osób na powrót do edukacji lub wejście na rynek pracy.
Na poziomie krajowym i międzynarodowym wdrażane są liczne inicjatywy mające na celu ograniczenie liczby osób NEETs. Przykładem są programy Unii Europejskiej, takie jak Gwarancja dla Młodzieży, które zapewniają każdej osobie do 25. roku życia ofertę pracy, stażu, praktyk lub dalszego kształcenia w określonym czasie od zakończenia formalnej edukacji. Państwa członkowskie UE rozwijają także własne strategie dostosowane do specyfiki lokalnego rynku pracy i potrzeb młodzieży.
Wyzwania i trudności w skutecznej integracji NEETs z rynkiem pracy i systemem edukacji obejmują m.in. barierę motywacyjną, brak zaufania do instytucji, niedostosowanie ofert wsparcia do indywidualnych potrzeb, a także trudności w dotarciu do najbardziej wykluczonych grup. Skuteczna polityka wymaga zintegrowanego podejścia, współpracy różnych instytucji oraz uwzględnienia lokalnych i indywidualnych uwarunkowań.
Pojęcie NEETs w kontekście badań i klasyfikacji HR
Pojęcie NEETs odgrywa istotną rolę jako kategoria analityczna w badaniach nad młodzieżą, rynkiem pracy oraz polityką zatrudnienia. Wykorzystywane jest w analizach mających na celu ocenę poziomu wykluczenia społecznego, identyfikację barier wejścia na rynek pracy oraz monitorowanie efektywności interwencji publicznych. Kategoria ta umożliwia także porównania międzynarodowe oraz śledzenie zmian w strukturze społecznej na przestrzeni lat.
Wskaźnik NEETs znajduje zastosowanie w licznych raportach i analizach zasobów ludzkich, zarówno na poziomie krajowym, jak i międzynarodowym. Pracodawcy, instytucje publiczne i organizacje pozarządowe wykorzystują dane dotyczące NEETs do projektowania programów wsparcia, planowania strategii rekrutacyjnych oraz szacowania potencjału zasobów ludzkich. Obserwacja trendów wśród NEETs pozwala także lepiej rozumieć specyfikę rynku pracy oraz przewidywać przyszłe wyzwania kadrowe.
- Przykłady klasyfikacji i powiązań kategorii NEETs z innymi grupami zagrożonymi wykluczeniem:
– długotrwale bezrobotni,
– osoby niepełnosprawne,
– młodzież z rodzin o niskim statusie społeczno-ekonomicznym,
– imigranci i mniejszości etniczne,
– osoby nieuczestniczące w życiu społecznym z powodów zdrowotnych lub rodzinnych.
Neutralność, rzeczowość i formalny charakter tekstu encyklopedycznego
Wszystkie części tekstu dotyczącego NEETs zostały opracowane w sposób neutralny, rzeczowy i zgodny z formalnym stylem encyklopedycznym. Przedstawione informacje są skoncentrowane na faktach, a każde pojęcie zostało wyjaśnione przy użyciu terminologii właściwej dla obszaru HR, kadr i rynku pracy. Artykuł zachowuje równowagę pomiędzy szczegółowością a przystępnością, co umożliwia zrozumienie zagadnienia zarówno czytelnikom specjalizującym się w temacie, jak i osobom niezwiązanym zawodowo z polityką społeczną czy zarządzaniem zasobami ludzkimi.
Treść poszczególnych sekcji została rozbudowana w celu zapewnienia pełnego wyjaśnienia zjawiska NEETs, jego definicji, przyczyn, skutków oraz metod przeciwdziałania. Zachowany został formalny charakter tekstu, unikający ocen czy perswazji, a wszystkie informacje przedstawione zostały w ujęciu analitycznym i bezstronnym. Takie podejście umożliwia wykorzystanie artykułu jako rzetelnego źródła wiedzy w badaniach naukowych, analizach rynku pracy oraz działalności instytucji publicznych.